Hemellichaam

Posted by on Jun 26, 2012 in Projecten

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven, 2006
We treffen ons langs kunstzinnige weg aan op een kruispunt tussen de wetten van Kepler en de breekbaarheid en de schoonheid van het menselijk lichaam.
– Een natuurlijke relatie tussen RIVM en kunst –

Hemellichaam
Chris Maas, voorzitter kunstcommissie RIVM, 2006

 In Van Dale Hedendaags Nederlands treffen we, behalve “hemellichaam” 21 woorden die beginnen met “hemel-“. Naar mijn gevoel gebruiken we deze woorden vandaag de dag niet zo vaak. Er zijn weliswaar, net als het geval is met het woord “hemellichaam”, gebruikswoorden bij uit astronomie. Maar dat vakgebied ligt, in ieder geval voor de meeste RIVM-ers, wat verder weg van onze dagelijkse bezigheden. De overige woorden die met “hemel-“ beginnen zijn vaak dichterlijk, of archaïsch, of tamelijk exclusief verbonden aan levensbeschouwing. Halina Zalewska koos er voor het koele natuurwetenschappelijke woord “hemellichaam” in een ander (hemels?) daglicht te zetten, door een verband met menselijk lichaam te suggereren. In haar werk is dat ineens heel tastbaar en vanzelfsprekend. Daarmee treffen we ons langs kunstzinnige weg aan op een kruispunt tussen de wetten van Kepler en de breekbaarheid en de schoonheid van het menselijk lichaam. Ergens daar bevinden zich ook de vakgebieden en de beleidsterreinen van volksgezondheid en milieu. Het is een voorrecht hier, dankzij het werk van Halina Zalewska, vanuit een heel ander perspectief naar te mogen kijken.

_____________________________________________________________________________________________

Halina Zalewska verwondert zicht over de perfectie én de chaos van de natuur en over de microkosmos van de mens.
Felicia Dekkers, Bureau Beeldzin, 2006

Je vind in Halina’s werk twee lijnen terug: haar interesse voor het grote weten over het leven dat haar steeds op onderzoek doet uitgaan: een voortdurend zoekproces naar wat filosofie, wetenschap en wat oude culturen haar te leren hebben. Zij ziet het als haar taak en mogelijkheid als kunstenaar om daartussen in alle vrijheid relaties te leggen, om over de scheidingslijnen heen te kijken. En via haar kunst laat zij andere mensen iets van haar inzichten, haar kijk op de wereld zien. Daarnaast is haar kritische belangstelling voor wat zich afspeelt in de maatschappelijke verhoudingen van vandaag de dag, voor milieu en mens. Haar laatste werk bestaat uit fijnmazige potloodtekeningen in zwart-wit. Ze zijn 1,80 bij 1,22 meter en dragen titels als The first love, The first blame, The first war: de dingen in je leven die je eerste keer meemaakt n die enorme indruk maken. En iedere keer als je iets tegenkomt, dat je aangrijpt, is dat de eerste keer. Grote lijnen en versterkt perspectief geven haar al werkend het gevoel te beeldhouwen met haar potlood.

Op de tekening met de titel  The first war zie je een oude clown (is het een vrouw, is het een man?) staan, die heel het leven en alle wijsheid met zich mee draagt. Hij kijkt met een milde blik de figuur tegenover hem aan. Want tegenover hem staat een jonge vrouw die alles nog moet ontdekken en uitvechten. Het eerste wat opvalt is haar hand, vel van gebaar en groot op de voorgrond getekend. Ze houdt jou als toeschouwer tegen: “Sta stil, sta stil bij het leven, opdat je in alle stilte kunt groeien”. En je blik richt zich als vanzelf naar beneden: tussen de vrouw en de oude man in; aan hun voeten, is een plant getekend die open bloeit. Als je de arm van de vrouw naar boven volgt, kom je vanzelf bij haar andere hand, heel klein in de verte. Die wijst naar een vierkant (een beeldscherm?) waarop de drukte en snelheid van het stadsleven te zien zijn. De natuur tegenover de versnelling: stad en internet. De stilte tegenover de herrie en tomeloosheid. Aandacht tegenover chaos.

______________________________________________________________________________________

Grenzen verkennen blijft spannend
Miriam Metzler, voor RIVM, 2006

Halina Zalewska is sinds haar viertiende bezig met kunst. Inmiddels is het voor haar een manier van leven geworden. ‘Nu kan ik zeggen dat het allemaal duidelijk is waarom ik al zo jong interesse had in kunst, wetenschap, filosofie en religie. Toen ik begon aan een kunstopleiding, was het gewoon iets wat ik moest doen. De periode die volgde was intensief maar alles viel op z’n plek. Het bevredigde mijn nieuwsgierigheid naar antwoorden op levensvragen als: hoe ver reikt wetenschap en waar begint of eindigt spiritualiteit?’ Vijf jaar later werd Zalewska toegelaten op de kunstacademie in Warschau. Daar ontmoete ze haar grote inspiratiebron, professor Jarnuszkiewicz.
‘De wijze waarop hij tegen kunst aankeek en zijn kennis van actuele beeldende kunst in West-Europa en Verenigde Staten, stimuleerden mij om – in het toen nog socialistische Polen – vanuit eigen idealen met kunst bezig te zijn’.

Oude culturen
In 1980 vertrok Halina Zalewska naar Nederland. Op de Rijksacademie in Amsterdam vervolgde ze haar studie beeldhouwen. Ze werkte toen met zware materialen – klei, hout, brons, beton, gips. Na deze ruimtelijke periode stapte ze – noodgedwongen door een zwangerschap – over op plat werk en legde zich toe op kleurpotlood. Zalewska probeert dan steeds meer te verbeelden wat de mens beweegt in zijn bestaan, hoe zijn psyche in elkaar zit. Om die intelligentie van de mens en van de schepping beter te begrijpen, bestudeerde ze oude culturen, filosofie en wetenschappelijke tekeningen en kunt van de primitieven uit de vijftiende en zestiende eeuw. ‘De uit de Renaissance is voor mij trouwens altijd belangrijk geweest. Voor het ‘Isenheimer Altaar’ van Matthias Grünewald rijd ik tijdens de vakantie graag een blokje om naar het Franse Colmar, waar het kunstwerk te zien is.

Spannend
Op haar werk raakt Halina Zalewska nooit uitgekeken. ‘Het blijft spannend de grenzen te verkennen. Het is een voortdurende zoektocht. Steeds besluiten nemen, steeds afwegen hoe je verder gaat. Dat lukt de ene keer beter dan de andere. Maar ik heb het gevoel steeds dichter bij de antwoorden op mijn vragen te komen’. Het maakt haar niet uit hoeveel tijd dat kost. ‘Tijd is relatief. Zo was ik met de tekeningen voor Hemellichaam maanden bezig. Wat me hierbij inspireerde? Be begrenzingen van het fysieke, maar tegelijk ook de onbeschrijflijk grote intelligentie van het leven’.