Biotoop

Posted by on Jun 26, 2012 in Projecten

8 juni 2011 – 8 juni 2012.
K.F. Hein Stichting

Maliesingel 28, Utrecht.

Sinds 2005 wordt de collectie beeldende kunst van de K.F. Hein Stichting jaarlijks aangevuld met twee tijdelijke installaties. Deze zijn telkens te vinden in de nissen in de gang en in de directiekamer. Na Frank Halmans, Couzijn van Leeuwen, Lotte van Laatum en Anna van Suchtelen heeft nu Halina Zalewska de opdracht gekregen om de installaties te ontwerpen. Haar werk is geïnspireerd door de intrigerende persoon van oprichter Karl Friedrich Hein en het huis waar de stichting is gevestigd aan de Maliesingel te Utrecht. De in lagen opgebouwde tekeningen gaan een dialoog aan met de ruimte en zorgen ongetwijfeld voor de nodige gespreksstof bij de vele bezoekers van de stichting.

Suzanna de Sitter
Voorzitter kunstcommissie K.F. Hein Stichting

Lianne Peters
Directeur K.F. Hein Stichting

Ritselende tekeningen van Halina Zalewska
tekst van Alex de Vries

We lopen gewoon maar los rond, maar op een of andere manier zijn we via allerlei onzichtbare draden verbonden met de wereld, de geschiedenis, de natuur, de ruimte en de tijd. We hebben een levensloop die als een spiraal om onszelf heen draait. Wat we ons herinneren is een vertekening van wat we ooit hebben meegemaakt. Er overkomt ons iets wat in de manier waarop we dat in de binnenwereld van ons hoofd een plaats geven, andere implicaties veroorzaakt dan die er in werkelijkheid bestaan. De gegevens die we opslaan veranderen voortdurend van betekenis, maar ook van vorm en uiterlijk.

De tekeningen van Halina Zalewska zijn een verbeelding van die binnenwereld als een weergave van wat we in werkelijkheid ondergaan. Ze laten zien dat verzinsels meer wortels in de realiteit hebben dan we geneigd zijn aan te nemen. Als zij zich iets voorstelt dan treedt ze buiten zichzelf in een tekening. Je kunt haar daar tegenkomen. Je loopt haar vrij letterlijk tegen het lijf in het werk dat ze maakt. Ze staat achter een boom, of je trekt een gordijn weg en je kijkt haar recht in het gezicht. Ze loopt achter je langs en je voelt alleen de luchtverplaatsing die de massa van haar lichaam in de ruimte veroorzaakt. Tekeningen van Halina Zalewska hebben een ritselende aanwezigheid. Je hebt de neiging voortdurend achterom te kijken, of je niet iets hebt gemist.

Geen enkele reserve

Halina Zalewska heeft de manieren waarop ze zich uitdrukt als kunstenaar nodig om te zijn wie ze is. Het is geen mogelijkheid om uitdrukking te geven aan haar identiteit, maar een noodzakelijke voorwaarde om zich te handhaven in het leven. Het is een natuurlijke behoefte die ze met alle middelen die ze binnen haar bereik heeft in het kunstenaarschap verwezenlijkt. Toch hebben al haar werken ook iets wezenloos, alsof ze zijn onttrokken aan iets wat zich nergens mee verhoudt, hooguit met zichzelf. Daardoor ontstaan  mogelijkheden om de wereld te verbeelden als iets onbestaanbaars. Het komt erop aan dat geloofwaardig te doen. Dat lukt Halina Zalewska door geen enkele reserve aan de dag te leggen met betrekking tot wat wel en niet kan. Altijd is er sprake van een organisme dat ze tot leven brengt. Dode, betekenisloze materie sluit ze aan op de energiehuishouding die ze in haar werk onderhoudt, waardoor het levenloze wordt geanimeerd. Het natuurlijke en het kunstmatige hebben meer met elkaar gemeen dan we voor mogelijk houden.

In haar nieuwste werk maakt Halina Zalewska tekeningen die zich presenteren als een coulissenlandschap, waar je doorheen kunt bewegen. Vooral met je ogen, maar als je het niet gelooft, kun je ook je hand erin steken om die ruimte, de leegheid en loosheid ervan, te ervaren, zoals de ongelovige Thomas die zijn hand in de wonden van Jezus stak. Je voelt werkelijk dat er iets niet is, dat er een opening is. Het is ruimtelijke energie. Daarmee voeden de tekeningen van Halina Zalewska je voorstellingsvermogen. Nu kun je bij alles wat is getekend bedenken dat je niet alleen naar de voorkant van het papier kijkt, maar dat er ook iets achter zit. De driedimensionaliteit van haar werk is een doorgrondelijke illusie; ze betekent de achterkant van het papier niet, maar doordat ze de voorstellingen over elkaar heen laat vallen en daartussen ruimte laat, ontstaat de gedachte dat je een  gedroomde situatie betreedt.

Alles in haar tekeningen is een bevestiging van het menselijk onvermogen om te verklaren wat eraan het leven voorafgaat en wat er op volgt. In feite heeft haar werk ook niets met begrippen als fantasie en creativiteit te maken. Haar verbeelding is eerder onverhoeds en in die hoedanigheid zo vanzelfsprekend dat je de overrompeling die je overkomt niet alleen aanvaardt maar zelfs als onoverkomelijk ondergaat.

Deze tekeningen zijn een vorm van vervoering. Er is over nagedacht, maar de totstandkoming ervan, alleen het tekenen zelf veroorzaakt wat er te zien is. Het voornemen dat eraan ten grondslag ligt wordt met iedere handeling die de uitvoering ervan vergt weer teniet gedaan en ontaardt in iets anders.

Ondergaan wat je beleeft

Zo precies als de tekening is gemaakt, zo exact kun je beschrijven wat erop te zien is. Toch schiet iedere beschrijving tekort. In het tekenproces wordt iedere intentie  ondergraven door de handeling waarmee deze wordt geconcretiseerd. Alles wat je benoemt, wordt ontkend door wat je eigenlijk ziet. Het bekijken van de tekeningen is daardoor niet zozeer benoemen wat je ziet, maar ondergaan wat je beleeft. Je maakt dus geen statische ontleding, geen visuele analyse van het waarneembare, maar bent overgeleverd aan de wisselwerking die het werk met je aangaat. Dat gaat meer van de tekening uit dan van jezelf. De relatie die ontstaat gaat vreemd genoeg vrijwel buiten jezelf om. Je hebt zelfs de neiging die uit de weg te gaan, je ervan af te keren, omdat wat je ziet niet in overeenstemming is met de voornemens die je zelf hebt, altijd zoekend naar de bevestiging van het gekende.

De tekeningen van Halina Zalewska maken je deelgenoot van het ongekende, waardoor er iets in je wordt aangesproken wat je liever niet prijsgeeft: je bedenkingen, je reserves, je veronderstellingen, je vragen, je onzekerheden, je vooringenomenheid. Dat Halina Zalewska dat in haar werk wel doet, kun je nauwelijks bevatten. Ze doet dat namelijk op zo’n onbeschaamd aantrekkelijke manier, dat je bijna gêne voelt voor de naïviteit en schoonheid ervan en voor de sentimentaliteit en ontroering die je daardoor overvalt – in de kunstbeleving zo’n beetje de meest verdachte kwalificaties die we kennen. Het ontbreekt de tekeningen van Halina Zalewska volkomen aan cynisme. Ze zijn zonder terughoudendheid voorstellen om te aanvaarden dat we meer zijn dan vlees en bloed. Er zit licht, ruimte en tijd tussen. Die stoten elkaar af en trekken elkaar aan.

Spreken in tongen

Voor Halina Zalewska

Als de boeken geen verklaring hebben voor wie je bent,
Als alle kennis niets bevestigt dan onwetendheid,
Dan ben je aangewezen op alle anderen die je kent,
En de onbekenden die je achterliet in vergetelheid.

Als je niet naar jezelf kijkt, heb je geen idee van je aard.
Je haren zijn blauw en ontspringen aan je longen.
Je vertakt je en je bewaart het evenwicht met een staart.
Je wil dat je wordt verstaan, maar je spreekt in tongen.

Of zijn je haren oranje, je ogen blauw en ben je unverfroren?
Heb je hart en ziel aan een ongekende technologie verloren?
Ben je aangewezen op een draadloos bestaan of op een stekker?
Als de kluwen snoeren zijn ontward, ontdek je je verwekker.

Je bent overal mee verbonden, er is geen weg terug.
Er rest alleen de vooruitgang, kijk maar achter je rug.
Alles wat je achterlaat verdwijnt zo snel als het licht
En wat nog komt, doemt uit het donker op in het zicht.

Hoe we ook ontaarden, we blijven ondergeschikt aan de natuur.
Niets is kunstmatig, onze biotoop beweegt tussen base en zuur.

Alex de Vries
6 juni 2011